Hoogte van Machu Picchu uitgelegd

De korte versie Machu Picchu ligt op 2.430 meters (7.972 feet), bijna 1.000 meter lager dan Cusco. De meeste bezoekers voelen de hoogte het sterkst in Cusco, niet bij de ruïnes. De citadel zelf is voor de meeste reizigers goed te doen, mits ze zich goed acclimatiseren. Het echte risico zit in de eerste 48 uur in Cusco. Als je de Machu Picchu-berg beklimt tot 3.082 meters, verandert de berekening.

Wat is de werkelijke hoogte van Machu Picchu, en waarom is dat minder belangrijk dan je denkt?

Machu Picchu ligt op 2.430 meter (7.972 feet) boven zeeniveau, net boven de drempel waar hoogteziekte voor sommige reizigers mogelijk wordt. Maar hier is het detail dat de meeste artikelen verzwijgen: dit is bijna 1.000 meter lager dan Cusco, de stad waar de meeste bezoekers eerst aankomen. Tegen de tijd dat je de Incastad bereikt, heeft je lichaam de zwaarste acclimatisatie al achter de rug.

De hoogte die mensen verrast, is 2.500 meter. Dat is de algemene hoogte vanaf waar acute hoogteziekte (AMS) volgens de CDC en standaard richtlijnen voor wildernisgeneeskunde klinisch significant wordt. Machu Picchu ligt precies op die grens. De Incastad is geen bestemming op grote hoogte naar Andesnormen. Maar het is wel hoog genoeg dat een bezoeker die 24 uur eerder vanaf zeeniveau is aangekomen en niet in Cusco is geacclimatiseerd, het zal merken.

Wat de meeste bezoekers echt verrast, is niet Machu Picchu zelf. Het is Cusco. Je landt op 3.399 meter, stapt het vliegtuig uit en voelt meteen dat de lucht dunner is. Je benen voelen zwaarder op de trap. Sommige mensen krijgen al een doffe hoofdpijn voordat ze bij het hotel zijn. Dat is normaal. Het is ook nuttige informatie: als je je in Cusco zo voelt en je knapt na een dag of twee op, dan verloopt je acclimatisatie volgens schema. De afdaling naar Machu Picchu op 2.430 meter geeft vaak het tegenovergestelde gevoel: een subtiele, maar echte verlichting, die reizigers soms beschrijven als ineens weer zichzelf voelen.

Nog een cijfer dat het waard is om te onthouden: Aguas Calientes, de plaats waar je overnacht voordat je de ruïnes bezoekt, ligt op slechts 2.040 meter. Dat is ruim onder de drempel voor de meeste reizigers. De klim van 390 meter van het dorp naar de Incastad duurt 20 minuten met de bus of ongeveer 90 minuten te voet. Het is een overgang, geen schok, en je lichaam heeft meestal al een nacht op de lagere hoogte doorgebracht.

Toegangskaart en rondleiding door de Incastad · Geplande data

Ontdek de lokale rondleiding door de Incastad zodra je hoogteplan is afgerond. Toegang en ongeveer drie uur begeleiding zijn inbegrepen, vervoer regel je zelf.

Reisdatum

Kies een datum om het vertrekrooster te bekijken. Beschikbaarheid en de definitieve prijs worden bevestigd op Viator.

Bekijk Toegangskaart en rondleiding door de Incastad op Viator

Hoe verhouden Machu Picchu en Cusco zich tot alle andere stops op je reis?

De typische Machu Picchu-route volgt een geleidelijke daling in hoogte: Lima op zeeniveau, dan Cusco op 3.399 m, vervolgens de Heilige Vallei met een gemiddelde van ongeveer 2.800 m, dan Aguas Calientes op 2.040 m en ten slotte de Incastad op 2.430 m. Dit patroon is eigenlijk ideaal voor acclimatisatie als je de standaardroute volgt. Je doet het zwaarste hoogtewerk in Cusco en komt al aangepast aan in Machu Picchu.

De bovenstaande tabel toont het volledige hoogtebeeld. Er vallen een paar dingen op als je het overzicht bekijkt.

Ten eerste: Cusco ligt hoger dan waar je ook maar een bezoek brengt in Machu Picchu. De Incastad, Huayna Picchu, zelfs het uitzichtpunt bij de Wachterswoning, liggen allemaal aanzienlijk lager dan waar je de nacht ervoor hebt geslapen voordat je de trein nam. Veel reizigers die moeite hadden in Cusco, voelen zich opvallend beter zodra ze bij de ruïnes aankomen. Dat is geen inbeelden. Dat is een echte en meetbare vermindering van hoogtestress.

Ten tweede: de Machu Picchu-berg is de uitzondering. Op 3.082 meter komt deze bijna op Cusco-niveau. Bezoekers die zich in Cusco prima voelden, onderschatten deze wandeling vaak juist omdat de Incastad zelf goed te doen was. De top op 3.082 meter is een heel ander verhaal dan het platte plein op 2.430 meter, en de lichamelijke inspanning van de klim versterkt de hoogte-effecten aanzienlijk.

Ten derde: het Incapad keert dit patroon volledig om. De Dodenpas op 4.215 meter op de tweede dag van de klassieke vierdaagse tocht is het hoogste punt dat de meeste bezoekers tijdens hun Peru-reis bereiken. Wandelaars die het volledige Incapad doen (boek hier een tour), moeten hun acclimatisatie hierop afstemmen, met extra dagen in Cusco of de Heilige Vallei voor de eerste wandeldag.

Wil je alle details over elke route? Ik heb een volledige uitleg van de Machu Picchu-routes met alle subroutes in kaart gebracht, zodat je precies weet wat elke pad omvat.

Wat zijn de echte symptomen van hoogteziekte en wanneer treden ze op?

Hoogteziekte komt in drie vormen voor. Acute bergziekte (AMS) is mild en veelvoorkomend en voelt als een zware kater, met hoofdpijn als belangrijkste symptoom. Hoogte-longoedeem (HAPE) en hoogte-hersenoedeem (HACE) zijn zeldzaam, maar echt gevaarlijk en vereisen onmiddellijk dalen. Op de hoogte van Machu Picchu komen ernstige gevallen weinig voor, maar zijn niet onmogelijk, vooral bij reizigers die de klim haastig hebben afgerond.

AMS-symptomen treden meestal op tussen 2 en 12 uur na aankomst op hoogte, vaak tijdens of na de eerste nacht. Je herkent het aan de combinatie: een aanhoudende hoofdpijn die ibuprofen maar gedeeltelijk verlicht, vermoeidheid die niet in verhouding staat tot je activiteitenniveau, misselijkheid en af en toe duizeligheid. De CDC beschrijft het als een katergevoel, wat zo herkenbaar is dat locals soms grappen maken over verward toeristen die de pisco de schuld geven. De symptomen zijn het lichaamsprotest tegen dunner lucht en voor de meeste reizigers op de hoogte van Machu Picchu zijn ze tijdelijk en beheersbaar.

De twee ernstige vormen zijn een heel ander verhaal.

HAPE, hoogte-longoedeem, is een ophoping van vocht in de longen. Het ontwikkelt zich 24 tot 96 uur na een snelle stijging, meestal boven 2.400 meter, en kan binnen 12 uur gevaarlijk worden. Vroege signalen zijn ongebruikelijke kortademigheid bij inspanning, een droge hoest en een benauwd gevoel op de borst. Deze zijn makkelijk af te doen als 'gewoon de hoogte'. Doe dat niet. Een verergerende hoest, roze of schuimig slijm en ademhalingsproblemen in rust zijn noodsituaties.

HACE, hoogte-hersenoedeem, is zwelling van de hersenen. Het wordt beschouwd als het eindstadium van AMS en komt gelukkig zelden voor onder 4.300 meter. Belangrijke waarschuwingsignalen zijn ataxie (verlies van coördinatie, moeite met rechtuit lopen) en een veranderde geestestoestand, zoals verwarring, slaperigheid of irrationeel gedrag. Op de hoogte van Machu Picchu komen deze zelden voor, maar de hogere passen van het Incapad verhogen het risico aanzienlijk.

Een belangrijke verduidelijking: fitheid beschermt je niet tegen hoogteziekte. Dit verrast veel sportieve reizigers. Of je nu marathons loopt of zelden sport, heeft vrijwel geen invloed op de gevoeligheid voor AMS. Wat telt, is de snelheid van de stijging, je slaaphoogte en je individuele fysiologie, waarvan een deel gewoon genetisch is. Reizigers in uitstekende conditie zijn al eens geëvacueerd uit Cusco. Oudere reizigers die acclimatisatie serieus nemen, voelen zich vaak prima.

Wie loopt er eigenlijk risico en welke factoren zijn het belangrijkst?

De grootste risicofactor voor hoogteziekte bij bezoekers van Machu Picchu is niet leeftijd, conditie of eerdere reiservaring. Het is de snelheid van de stijging in combinatie met de slaaphoogte. Reizigers die direct vanaf zeeniveau naar Cusco (3.399 m) vliegen zonder te acclimatiseren, lopen aanzienlijk meer risico dan reizigers die eerst een nacht of twee in de Heilige Vallei doorbrengen. Ongeveer 25% van de bezoekers die boven 2.450 meter slapen, ervaart volgens CDC-gegevens enige AMS-symptomen.

Sommige factoren verhogen het individuele risico wel. Een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van AMS is de sterkste voorspeller: als je het eerder hebt gehad op vergelijkbare hoogtes, is de kans om het opnieuw te krijgen ongeveer verdubbeld. Mensen met migraine hebben een hogere gevoeligheid voor AMS, waarschijnlijk door gedeelde mechanismen in het trigeminovasculaire systeem. Slaapapneu verhoogt het risico ook, omdat hypobare hypoxie op hoogte verergert wat slaapapneu al doet met de zuurstofverzadiging ’s nachts.

Een zwangerschap vereist een gesprek met je arts voordat je een reis naar de Andes plant. Er zijn geen gedocumenteerde gevallen van schade aan de foetus door kortstondige blootstelling aan de specifieke hoogte van Machu Picchu, maar de combinatie van hoogte, afgelegen locatie en beperkte medische voorzieningen in de omgeving creëert een risicoprofiel dat de moeite waard is om te bespreken met een verloskundige die je specifieke situatie kent.

Een paar populaire opvattingen blijken niet te kloppen. Jong zijn beschermt je niet. In sommige onderzoeken vertoonden jongere reizigers zelfs hogere AMS-cijfers dan oudere, mogelijk omdat ze zich fysiek meer inspannen en minder snel afdalen bij de eerste symptomen. Afkomstig zijn uit een stad op grote hoogte helpt enigszins, maar elimineert het risico niet. Eerdere reizen naar Cusco zonder problemen voorspellen toekomstig succes redelijk goed, maar niet perfect.

Wat het onderzoek consistent aantoont, is dat de meest beschermende factor hetzelfde is als wat op het eerste gezicht voor de hand ligt: stijg geleidelijk, geef je lichaam tijd om te wennen op elke hoogte voordat je verder gaat, en neem symptomen serieus in plaats van ze te negeren.

Niet zeker of je kinderen klaar zijn voor de hoogte en het lopen? Onze gids over rondleidingen Machu Picchu met kinderen behandelt leeftijdsadvies, fysieke eisen en hoe je het écht leuk maakt.

Hoe kun je het beste acclimatiseren voor en tijdens je bezoek?

De meest effectieve acclimatisatiestrategie voor een standaardroute Cusco, Heilige Vallei, Machu Picchu is om in Cusco aan te komen, de eerste dag rustig aan te doen zonder zware activiteiten, minstens twee nachten daar te blijven voordat je iets inspannends doet, en als het kan een nacht in de Heilige Vallei (2.800 m) toe te voegen voor de trein naar Aguas Calientes. De klassieke fout is om in Cusco aan te komen en meteen een heledagtocht te maken.

Wat je in de eerste 48 uur in Cusco doet, is belangrijker dan bijna elk ander onderdeel van de voorbereiding. De Wilderness Medical Society adviseert om niet in één dag naar een slaaphoogte boven 2.750 meter te stijgen als je van laaggelegen gebieden komt, en om de stijging van de slaaphoogte te beperken tot 500 meter per nacht zodra je boven 3.000 meter bent. Cusco op 3.399 meter schendt deze richtlijnen als je direct vanuit Lima op zeeniveau vliegt, vandaar dat de Heilige Vallei-aanpak bestaat. Een of twee nachten slapen in Ollantaytambo (2.792 m) of Urubamba (2.863 m) voor je nachten in Cusco geeft je lichaam een betekenisvolle stap omhoog in plaats van een sprong.

Er is een minder voor de hand liggende manier om de sprong van Lima naar 3.399 meter helemaal te vermijden: vlieg niet rechtstreeks naar Cusco. Reizigers die over land uit Lima aankomen met de busroute van Peru Hop (bekijk prijzen hier) stijgen geleidelijk via stops in Paracas, Huacachina, Nazca, Arequipa (2.335 m) en Puno (3.827 m) voordat ze in Cusco aankomen, in plaats van direct op grote hoogte te landen zonder overgang. Dit is geen medische bewering en vervangt de rustdagen hierboven niet; het betekent alleen dat de stijging over dagen in plaats van uren verloopt. Details van deze route vind je in Lima naar Cusco over land.

De gedragingen die helpen tijdens de acclimatisatie zijn meestal niet spectaculair. Drink meer water dan je denkt nodig te hebben. Vermijd alcohol in de eerste 48 uur op hoogte; alcohol onderdrukt de ademhalingsreactie en verergert de zuurstofverzadiging ’s nachts. Vermijd slaapmiddelen om dezelfde reden. Eet lichtere maaltijden, omdat de spijsvertering concurreert om de zuurstof die je lichaam probeert om te leiden. Beweeg langzaam en rust als je moe bent, in plaats van door vermoeidheid heen te zetten.

In Machu Picchu zelf is de acclimatisatie minder zwaar, omdat je afdaalt naar een lagere hoogte dan Cusco. Maar de lichamelijke inspanning van het lopen over de site, het beklimmen van steile trappen en eventueel een bergwandeling vergen allemaal meer zuurstof. Wat het beste werkt voor onze groepen is om op een redelijk uur op de site aan te komen in plaats van te haasten naar het vroegste toegangstijdstip, en om echte rustpauzes te nemen in plaats van door de routes te racen.

Uit ervaring weten de gidsen: de hoogte-effecten in Machu Picchu pieken meestal tijdens het eerste uur op de site. De omhoog lopende wandeling vanaf de busafzetpunt naar de hoofdingang, en daarna de eerste klim door de terrassen, is wanneer je de dunne lucht het meest acuut voelt. Vertraag hier. Zodra je op vlak terrein door het binnenste van de Incastad loopt, voelen de meeste mensen zich aanzienlijk beter.

Je itinerary uitstippelen? Bekijk hoeveel dagen je nodig hebt voor rondleidingen Machu Picchu, de meeste mensen haasten zich of verspelen een dag in Aguas Calientes.

Wat te denken van acetazolamide, cocabladeren en andere middelen?

Acetazolamide (verkocht als Diamox) is de enige farmacologische behandeling met solide klinisch bewijs voor de preventie van AMS. Het vereist een recept, moet 24 uur voor de stijging worden gestart en heeft echte bijwerkingen, zoals vaker plassen en een tintelend gevoel in handen en voeten. Cocabladeren en cocathee zijn cultureel significant en wijdverspreid in Cusco, maar er is geen klinisch bewijs dat ze effectief zijn tegen AMS, ondanks dat ze bijna universeel aan aankomende reizigers worden aangeboden.

Over acetazolamide: de CDC’s Yellow Book beveelt het aan als profylaxe voor reizigers in de gemiddeld-tot-hoogrisicocategorie, wat iedereen omvat die direct vanuit een laaggelegen gebied naar Cusco vliegt. De standaard preventiedosis is 125 mg twee keer per dag, gestart 24 uur voor de stijging naar grote hoogte en voortgezet gedurende 48 uur op die hoogte. De dosis van 250 mg is gereserveerd voor de behandeling van vastgestelde AMS-symptomen. Hogere doses betekenen meer bijwerkingen zonder aantoonbaar betere resultaten.

De bijwerkingen zijn het weten waard voordat je begint. De toegenomen urinelozing is echt en opvallend. De tintelingen in vingers, tenen en rond de mond (paresthesie) komen bij de meeste mensen voor die het innemen en zijn onschuldig, maar kunnen schrikken als je ze niet verwacht. Koolzuurhoudende dranken smaken plat. Geen van deze zijn redenen om te stoppen. Het medicijn mag niet worden ingenomen door mensen met een allergie voor sulfamedicijnen, nierziekten of leverziekten, en het vereist een recept omdat de juiste patiëntenselectie meer inhoudt dan een snelle internetzoekopdracht. Bezoek je arts twee tot vier weken voor vertrek.

Over cocabladeren: de eerlijke samenvatting is dat ze al duizenden jaren in de Andes worden gebruikt, een belangrijk onderdeel zijn van de Peruaanse cultuur en dat er klinisch gezien vrijwel geen bewijs is voor hun effectiviteit tegen hoogteziekte. Een peer-reviewed onderzoek onder reizigers naar Cusco toonde aan dat het drinken van cocathee niet geassocieerd was met een verminderd risico op hoogteziekte, terwijl het gebruik van acetazolamide wel geassocieerd was met een vermindering van 87% in de kans. Een PubMed-studie uit 2022 onder taalcursisten in Cusco vond hetzelfde patroon. Dit betekent niet dat cocathee geen waarde heeft. Het milde stimulerende effect helpt bij de energie en de sociale rituelen rond het drinken ervan maken deel uit van de echte Cusco-ervaring. Het betekent alleen dat je het niet moet gebruiken als vervanging voor acclimatisatie of medicatie als dat nodig is.

Over ibuprofen: er is redelijk bewijs, waaronder twee studies uit 2012, dat ibuprofen 600 mg drie keer per dag zowel de incidentie als de ernst van hoogteziekte vermindert. Het is zonder recept verkrijgbaar, toegankelijk en wordt door de meeste reizigers goed verdragen. Het is niet zo effectief als acetazolamide, maar het is een redelijke optie voor reizigers met een licht risicoprofiel die acetazolamide niet kunnen of willen gebruiken.

Over zuurstof: hotels in Cusco bieden vaak extra zuurstof aan voor gasten met klachten. Dit biedt snelle verlichting bij hoogtehoofdpijn, ongeveer 30 minuten bij 1 tot 2 liter per minuut. De draagbare zuurstofcilinders die in toeristenwinkels worden verkocht, bevatten te weinig zuurstof voor duurzame verbetering, maar kunnen tijdelijk helpen. Zuurstof vervangt geen acclimatisatie of, in ernstige gevallen, afdaling.

Sinds 2009 regelen we toegangskaarten en hoogtelogistiek voor reizigers. Een heledagse privérondleiding per trein omvat kaart, gids en vervoer, zodat je op de locatie in je eigen tempo kunt rondkijken.

Wanneer moet je je echt zorgen maken? Rode vlaggen die onmiddellijke actie vereisen

Hoogteziekte met typische klachten (hoofdpijn, vermoeidheid, lichte misselijkheid) op de hoogte van Machu Picchu komt vaak voor en is beheersbaar: rust, drink voldoende en daal iets af als dat nodig is. De situaties die onmiddellijke actie vereisen zijn: klachten die verergeren ondanks rust op dezelfde hoogte, verlies van coördinatie of evenwicht, verwarring of een veranderd bewustzijn, en benauwdheid in rust of een aanhoudende hoest met schuimig slijm. Dit zijn waarschuwingssignalen voor HACE en HAPE, en die vereisen onmiddellijke afdaling.

De gouden regel uit elke wildnismedicijncursus is eenvoudig: ga nooit omhoog als je hoogteziekteklachten hebt, en daal af als de klachten verergeren op dezelfde hoogte. Beide regels gelden ook voor Machu Picchu, al is de relevante richting in dit geval de busweg naar beneden naar Aguas Calientes in plaats van naar een afgelegen basis. Aguas Calientes op 2.040 meter biedt al snel aanzienlijke verlichting. De meeste hoogteziekteklachten verbeteren merkbaar binnen een uur na een afdaling van 300 tot 400 meter.

De specifieke klachten die als noodgeval moeten worden behandeld in plaats van als ongemak:

Ataxie is het belangrijkste waarschuwingssignaal. Als iemand niet rechtuit kan lopen of zijn basiscoördinatie lijkt kwijt, is dit een neurologisch alarmsignaal dat op een voortschrijdende HACE duidt. Wacht niet af of het overgaat. Daal af en zoek medische hulp.

Verwardheid of irrationeel gedrag, met name bij iemand die eerder helder was. Dit is anders dan moe of hoofdpijn hebben. Een daadwerkelijke verandering in de geestestoestand, rare dingen zeggen, niet in staat zijn om eenvoudige vragen te beantwoorden of uit karakter vallen, vereist onmiddellijke evacuatie naar een lagere hoogte.

Ernstige benauwdheid in rust of benauwdheid die niet in verhouding staat tot de inspanning. Een verhoogd bewustzijn van de ademhaling is normaal op hoogte. Moeite hebben met ademen terwijl je rustig zit, is dat niet. In combinatie met hoesten en met name roze of schuimig slijm duidt dit op HAPE, wat volgens de Merck Manual binnen enkele uren kan verergeren en dodelijk kan zijn.

Voor de overgrote meerderheid van de bezoekers zullen deze signalen niet optreden. De hoogte van de Incastad, gecombineerd met het feit dat de meeste reizigers aankomen vanuit Cusco waar ze al zijn geacclimatiseerd, houdt het aantal ernstige gevallen laag. Maar het verschil weten tussen 'ik voel me niet helemaal lekker' en 'ik heb nu hulp nodig' is informatie die het waard is om voor vertrek te hebben, niet erna.

Als je je zorgen maakt over de lichamelijke belasting op hoogte, hier is de eerlijke blik op rondleidingen Machu Picchu voor senioren op basis van wat realistisch is en wat operators niet van tevoren vertellen.

Veelgestelde vragen

Ligt Machu Picchu op grote hoogte?

Machu Picchu ligt op 2.430 meter (7.972 feet), net boven de drempel waar hoogteziekte voor sommige reizigers mogelijk wordt (2.500 meter). Voor Andese begrippen is dit een gematigde hoogte, en aanzienlijk lager dan Cusco op 3.399 meter, waar de meeste bezoekers eerst aankomen.

Kan hoogteziekte dodelijk zijn bij Machu Picchu?

Overlijden door hoogteziekte op de specifieke hoogte van Machu Picchu is uiterst zeldzaam. De gevaarlijke vormen van hoogteziekte (HAPE en HACE) komen zelden voor onder de 3.000 meter. De top van de Machu Picchu-berg op 3.082 meter brengt een iets hoger risico met zich mee, vooral in combinatie met zware inspanning. Reizigers die acclimatisatie serieus nemen en vroege waarschuwingssignalen herkennen, lopen een zeer laag risico.

Moet ik acclimatiseren voor Machu Picchu?

Je moet acclimatiseren voor Cusco, niet specifiek voor Machu Picchu. De Incastad ligt ongeveer 1.000 meter lager dan Cusco. De standaardrichtlijn is om twee of meer nachten in Cusco of de Heilige Vallei door te brengen voordat je zware activiteiten onderneemt. De meeste reizigers die een standaardroute door de Heilige Vallei volgen, zijn bij aankomst in Machu Picchu al goed geacclimatiseerd.

Helpt cocabladthee tegen hoogteziekte?

Er is geen klinisch bewijs dat cocabladthee hoogteziekte voorkomt of behandelt. Uit meerdere studies onder reizigers in Cusco bleek dat het drinken van cocabladthee niet samenhing met een lagere AMS-score, terwijl het gebruik van acetazolamide wel sterk beschermend was. Cocabladthee heeft een echte culturele betekenis en een milde stimulerende werking die kan helpen bij energie, maar mag niet worden gebruikt als vervanging voor acclimatisatie of voorgeschreven medicatie waar dat nodig is.

Is Diamox (acetazolamide) noodzakelijk voor Machu Picchu?

Niet voor de meeste reizigers die een standaardroute volgen met de juiste acclimatisatie. Het CDC classificeert Cusco als een bestemming met een gemiddeld tot hoog risico voor reizigers die direct vanaf een lage hoogte vliegen, en acetazolamide wordt voor dat scenario aanbevolen. Als je route dagen voor geleidelijke acclimatisatie in de Heilige Vallei omvat voordat je in Cusco overnacht, daalt je risico aanzienlijk. Bespreek je specifieke route met een reisarts 2 tot 4 weken voor vertrek.

Wat is het hoogteverschil tussen Cusco en Machu Picchu?

Cusco ligt op 3.399 meter (11.152 feet); de Incastad van Machu Picchu op 2.430 meter (7.972 feet). Het verschil bedraagt 969 meter, of ongeveer 3.180 feet. Daarom voelen veel bezoekers die moeite hadden in Cusco zich opvallend beter bij de ruïnes. De afdaling is fysiologisch significant.

Geschreven door Diego Alejandro Ramirez
Peruaanse gids sinds 2009 · Oprichter, Machu Picchu Guided Tours
Diego heeft meer dan 1.600 reizigers door Machu Picchu en de Heilige Vallei begeleid sinds de oprichting van het bureau.